Historyczne ogrody Ostrów Tumski

Od XIV wieku na parcelowanych wałach na Ostrowie Tumskim pojawiły się istniejące do dziś ogrody. Ich układ rejestruje po raz pierwszy znany plan widokowy Wrocławia, którego autorem był B. Weyner. Okres świetności ogrodów na wyspie przypada na okres rządów mecenasa sztuki Franciszka Ludwika von Neuburg, biskupa wrocławskiego w latach 1683-1732. Warto też wspomnieć o kanoniku diecezji wrocławskiej Janie Brunettim, który w roku 1692 wzniósł w północno- zachodniej części terenów dawnego zamku wspaniałą rezydencję z pięknymi ogrodami . Innym właścicielem ogrodu na terenie wyspy był rezydujący we Wrocławiu kanonik Jan Chrzciciel Bastiani. Od 1703 r. powstały liczne, geometryczne założenia ogrodowe, znane dzięki planom pomiarowym Wyspy Tumskiej, wykonanym przez Geisslera w 1810 r. Na planach tych utrwalono układy dwudziestu różnorodnych założeń ogrodowych z murkami, tarasami , schodami, altanami oraz pawilonami ogrodowymi.
Najbardziej wyróżniające się z nich to: zespół ogrodów siedmiu kurii kanonicznych obejmujących teren dawnego zamku książęcego, a także zespół ogrodów pałacu biskupiego wraz z przylegającym do niego kompleksem ogrodów dworów kanonicznych.
Liczne zachowane rzeźbiarskie detale świadczą o bogactwie wystroju barokowych ogrodów. Wśród nich są elementy fontanny przyściennej. Kompleks ten składa się z marmurkowanego cokołu zdobionego motywami płazów, roślin oraz muszli z szarego marmuru.
Przy ulicy Kapitulnej na Ostrowie Tumskim zachował się zespół czterech ozdobnych piaskowcowych głowic lub postumentów. Na tyłach dawnego pałacu arcybiskupiego, znajdował się zespół złożony z dwóch układów ogrodowych. Dla ozdoby tego ogrodu Giacomo Scianzi wykonał w latach 1697- 1702 cykl malowideł.
W połowie XIX wieku zlikwidowano istniejący budynek ujeżdżalni biskupiej. Zespół ogrodów biskupich został przekształcony na duży ogród o romantycznym nieregularnym układzie. Wiek XIX przyniósł również nowe założenia parkowo – ogrodowe na obszarze Ostrowa Tumskiego. Na terenie zasypanego starorzecza w 1811 roku powstały zielone założenia Ogrodu Botanicznego, a w 1814 roku placu Katedralnego. Stopniowo zanikały relikty barokowych ogrodów. Istniejące na terenie wyspy, barokowe założenia ogrodowe istniały aż do początku lat 80.
W 1945 roku Ostrów Tumski poniósł największe straty. Powojenna odbudowa dotyczyła przede wszystkim zniszczonych zabytkowych budowli. Na przełomie lat 60 i 70 podjęto pierwsze próby nawiązania do historycznych założeń ogrodowych. Od tego czasu sukcesywnie przywracane są ogrodowe założenie wysypy. W 1970 roku powstał niewielki stylizowany ogród z zespołem barokowych rzeźb piaskowcowych, które zostały przywiezione z Baraszowa koło Lublina i po konserwacji zostały ustawione na Ostrowie Tumskim. W latach 1974 ? 1979 został odtworzony również mur obwodowy z pawilonami ogrodowymi, który znajduje się przy ul. Katedralnej. Odtworzony został również zakomponowany we wspólnym wnętrzu ogród z wykorzystaniem barokowych rzeźb, elementów fontanny i pochodzącej z elewacji Młynu Klara osiemnastowiecznej rzeźby św. Klary.
Ogród Botaniczny poszerzony został o dawniej zabudowane tereny po obu stronach ul. Świętokrzyskiej. W zespole dworów Kanoników odrestaurowane zostały w ostatnich latach ogrody Katedralna 7, 9, oraz 11. W ogrodach zachowały się nieliczne elementy dawnych układów.
Jednym z najnowszych działań rewaloryzacyjnych jest projekt odtworzenia fragmentu ogrodów zamkowych wzdłuż nadbrzeża przy ulicy św. Marcina. Realizacja projektu pozwoli na podtrzymanie tradycji znakomitych ogrodów podziwianych w dniach ich świetności.

Literatura:
Franciszek Gospodarczyk, Ogrody przyświątynne i klasztorne, Wrocław 2003, s. 20-24.

Oceń i napisz recenzję

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Kapitulna 4
Wrocław 50-328 Województwo dolnośląskie PL
Jak dojechać